Een scheiding vraagt energie om te verwerken en een nieuw leven op te bouwen. 
Twijfel je om je relatie nog een kans geven voor je definitief beslist uit elkaar te gaan, dan kun je tijdelijke maatregelen vragen bij een rechter.  Dringende voorlopige maatregelen kun je vragen naar aanloop van een echtscheiding.
Echtscheiding is niet hetzelfde als scheiding van tafel en bed of een feitelijke scheiding. 
Een echtscheiding kan via twee procedures lopen: via onderlinge toestemming of via onherstelbare ontwrichting.

Via bemiddeling kun je een onderlinge overeenkomst sluiten. Een bemiddelaar is neutraal en probeert met beide partijen tot een oplossing te komen.

Als je kinderen hebt, moet je goede afspraken maken over de verblijfsregeling en de verdeling van de kosten. Meer informatie daarover vind je hier.

Meer informatie over de juridische stappen krijg je bij:

• De justitiehuizen voor een eerste juridisch advies, praktische inlichtingen en informatie (gratis).
• De Bureaus voor juridische rechtsbijstand in het gerechtsgebouw van je woonplaats geven gratis eerstelijnsbijstand, net zoals het OCMW van je gemeente.
• Voor het behandelen van een (echtscheidings)zaak, het opstellen van brieven of akten, langdurige gesprekken of complexe materies, heb je bijstand van een advocaat nodig. Op www.onzewegenscheiden.be vind je informatie over de echtscheidingswetgeving.
• Ook bij de wetswinkels (070/225 888) kun je terecht voor juridische problemen.  Een consultatie kost 15 euro.
• Als lid van de gezinsbond is juridisch advies bij familiale problemen gratis.

De vrederechter is bevoegd voor het nemen van dringende en voorlopige maatregelen, het treffen van een minnelijke schikking en het opstellen van regelingen rond samenwonenden die uit elkaar gaan.
Het instellen van een echtscheidingsprocedure gebeurt bij de rechtbank van eerste aanleg.
Als er geen akkoord bereikt is over het verblijf en de kosten van de kinderen, gaat de zaak naar de jeugdrechtbank.
Klik hier als je een adres van een rechtbank wilt opzoeken.

Kinderen en jongeren kunnen in de kinderrechtswinkel een brochure krijgen over hun juridische positie bij een echtscheiding.

Hebben de partners een verschillende nationaliteit, dan is het recht van toepassing waar het paar het laatst heeft samengewoond.  Voor een overzicht van de verschillende rechtssystemen, kun je het Europees e-justitieportaal raadplegen.

Tijdelijke maatregelen

Beslissing om tijdelijk uit elkaar te gaan

Wanneer je tijdelijk uit elkaar gaat, moet je afspraken maken over praktische zaken, zoals wie er in de gezinswoning blijft wonen, hoe je de rekeningen betaalt e.d.  Je kunt hierover zelf onderhandelen, eventueel met de hulp van een bemiddelaar of je kan een advocaat aanspreken.

Minnelijke schikking

Eén van de partners kan naar de vrederechter stappen met het oog op een verzoening.  Het akkoord wordt geschreven in een proces-verbaal.

Dringende voorlopige maatregelen

Je kan dringende voorlopige maatregelen vragen aan een vrederechter wanneer je partner de huwelijksverplichtingen niet naleeft of de relatie onhoudbaar is.  Dat kan ook als je wettelijk samenwoont. 
De vrederechter kan onder andere deze beslissingen nemen: de toestemming om tijdelijk apart te wonen, beslissen wie er in de gezinswoning mag blijven wonen, verbieden van de partner om de woonplaats van de andere te betreden, bepalen wie de verdere afbetalingen zal doen, laten inventariseren van de goederen of het bepalen van onderhoudsgeld voor de partner. 
De vrederechter neemt enkel beslissingen m.b.t. de zaken waarvoor hij verzocht werd tussen te komen.  De maatregelen gelden slechts tijdelijk, omdat ze bedoeld zijn om een tijdelijke crisis op te lossen.  Wanneer je gehuwd bent, houden de maatregelen op na een verzoening tussen de partners, het opleggen van voorlopige maatregelen in het kader van een echtscheidingsprocedure of bij ontbinding van het huwelijk door echtscheiding.  Wanneer je wettelijk samenwoont, houden de maatregelen op bij ontbinding van de wettelijke samenwoning.

Echtscheiding versus scheiding van tafel en bed

Wanneer je niet wil scheiden (bijvoorbeeld omwille van praktische redenen, zoals pensioenvoordelen), kun je een scheiding van tafel en bed vragen.  Het huwelijk blijft bestaan, maar een aantal rechten en plichten vervallen. Zo ben je niet meer verplicht samen te wonen. Het huwelijksvermogensstelsel gaat automatisch over naar het stelsel van scheiding van goederen.  Je blijft echter verplicht trouw te blijven, dus je kunt geen nieuwe relatie aangaan.

Echtscheiding versus feitelijke scheiding

Bij een feitelijke scheiding ga je apart wonen, je bent op een ander adres gedomicilieerd.  Verder worden er geen officiële stappen ondernomen.  Dit wordt niet door de wet bepaald, dus zijn er ook geen rechtsgevolgen aan verbonden.  Je blijft getrouwd, met alle rechten en plichten die aan het huwelijk verbonden zijn.  Op fiscaal vlak wordt wel rekening gehouden met de feitelijke scheiding.

Echtscheiding door onherstelbare ontwrichting

Er zijn drie varianten:

• De vaststelling van de onherstelbare ontwrichting wordt bewezen aan de hand van een aantal wettelijke middelen.  Je moet de rechter overtuigen dat samenleven onmogelijk is geworden.  De rechter kan de echtscheiding onmiddellijk uitspreken.  Je stelt de vordering in via dagvaarding.

• Wanneer je de aanvraag tot echtscheiding gezamenlijk doet, is de onherstelbare ontwrichting bewezen na een feitelijke scheiding van meer dan zes maanden.  Indien je minder dan zes maanden apart woont, stelt de rechter een nieuwe zitting vast die plaatsheeft ofwel op een datum die onmiddellijk volgt na de termijn van zes maanden feitelijke scheiding, ofwel drie maanden na de eerste verschijning.  Je stelt de procedure in door een verzoekschrift dat door beide partijen of door een advocaat of notaris getekend wordt.

• Wanneer je de aanvraag alleen doet, is de onherstelbare ontwrichting bewezen na een feitelijke scheiding van meer dan een jaar.  Indien je minder dan één jaar feitelijk gescheiden bent, stelt de rechter een nieuwe zitting vast die plaatsheeft ofwel onmiddellijk na het verstrijken van de termijn van één jaar, ofwel één jaar na de eerste zitting.  Je stelt de procedure in door een verzoekschrift dat ondertekend wordt door jezelf of je advocaat.

Voor de vereffening en de verdeling van goederen kun je een onderlinge goederenovereenkomst afsluiten, eventueel met de hulp van een bemiddelaar of een advocaat.  Deze overeenkomst kun je laten bekrachtigen door de rechter.  Na de echtscheiding regel je dit via de notaris.  Klik hier voor adressen van notarissen.

Je kunt onderling een overeenkomst tot alimentatie sluiten.  Indien je niet tot een akkoord komt, kun je een verzoek tot een uitkering tot levensonderhoud doen.  De rechter bepaalt het bedrag van de uitkering.  De uitkering moet ervoor zorgen dat de ex-partner in de essentiële levensbehoeften moet kunnen voorzien, maar mag niet meer bedragen dan 1/3 van het nettoloon van de ex-partner die het moet betalen. Een echtgenoot die zware fouten heeft begaan, bijvoorbeeld partnergeweld of overspel, komt niet in aanmerking voor deze uitkering.  De uitkering mag de duur van het huwelijk niet overschrijden.  Bij nieuwe omstandigheden, kun je de rechter vragen het bedrag van de alimentatie te verhogen, te verminderen of af te schaffen.

Als er kinderen zijn, moet je ook tot een akkoord over verblijfsregeling en onderhoudsgeld komen.

Echtscheiding door onderlinge toestemming

Met deze vorm van echtscheiding moet je een onderling akkoord sluiten. In de overeenkomst wordt opgenomen wat de gevolgen van de echtscheiding voor de partners en de eventuele kinderen zijn en hoe je het vermogen verdeelt.  Je kunt dit zelf doen, of met de hulp van een bemiddelaar in familiezaken, een notaris of een advocaat. 
Je moet bij de rechtbank van eerste aanleg een verzoekschrift en jullie overeenkomst indienen. Na twee verschijningen met een tussentijd van 3 maanden spreekt de rechtbank de scheiding uit.  Als je aantoont dat je op het ogenblik van het indienen van het verzoek al meer dan zes maanden gescheiden bent, moet je geen tweede maal verschijnen.  Als de echtscheidingsprocedure door onderlinge toestemming niet lukt, kun je de overgang vragen naar de procedure wegens onherstelbare ontwrichting.  De punten waar je het over eens was, blijven behouden in de overeenkomst.